Gereformeerde Kerk

Dankzij een inzending hebben wij een mooi inkijkje in de geschiedenis van de (vrijgemaakte) gereformeerde kerk, de Ontmoetingskerk, in Tilburg.

De geschiedenis van de midden Brabantse Gereformeerde historie begint bij ‘s-Hertogenbosch. In 1866 deed ds. Lucas Lindeboom intrede als predikant van de afgescheiden gemeente te ‘s-Hertogenbosch. De gemeente telde toen 90 zielen, zonder ouderlingen! Ds. Lindeboom stond bekend als ijverige predikant die niet allen maar zijn werk deed in ‘s-Hertogenbosch. Hij had de bijnaam: ‘Scholteriaans pastoorke’ en verkondigde het evangelie in veel omliggende plaatsen. Willem Poulus, een jonge goudsmid, werd het eerste Tilburgse gemeentelid van ds. Lindeboom. Hij deed belijdenis op Pasen 1869. Deze broeder is een zondagsschool gestart met 3 kinderen in een klein kamertje in Tilburg. Er was zegen op zijn werk, want na verloop van tijd waren er geregeld 50 mensen die bijeenkwamen in de zondagse ‘thuis’-samenkomsten.

In 1869 besloot de classis van Genderen het evangelisatiewerk te steunen in de provincie. In 1870 kreeg Ds. Lindeboom de opdracht om: “het veld in Tilburg zooveel mogelijk zal zijn te bearbeiden”.
Zijn werk in Tilburg bleef niet onopgemerkt bij het Rooms Katholieke volksdeel. Hij ontving o.a. tegenwerking in het vinden van een lokaliteit voor de samenkomsten. Ds. Lindeboom zegt dan in een onderhoud met de burgemeester: “..ik wil hier preken, en als mij localiteit onthouden wordt dan zal ik het doen onder dien lindeboom (die op het plein ‘de Heuvel’ stond)”. De burgemeester, bang voor ophef, beloofde uit te zien naar een bouwterrein, waarop een localiteit gebouwd kon worden. Dat werd gevonden in de Lange Nieuwstraat.
Op 1 november 1874 kon men het ‘evangelisatie-locaal’ betrekken. Ondertussen was ds. Lindeboom vertrokken en deed ds. J.H. Wiersma zijn intrede als predikant van ‘s-Hertogenbosch, met een evangelisatie-opdracht voor Tilburg. Diverse predikanten en studenten gingen voor in de diensten. De gemeente groeide en er kwam de wens om een eigen evangelisatiepredikant voor Tilburg te beroepen. De classis van Genderen gaf het groene licht in 1875.

Ds. C. den Best werd op 10 oktober 1875 de eerste zelfstandige predikant van Tilburg. Een jaar later moest er van hem al afscheid worden genomen i.v.m. een aangenomen beroep naar Brussel. Er heerste diepe verslagenheid, temeer omdat er ook in ‘s-Hertogenbosch geen predikant meer was voor herderlijke ondersteuning.
In 1878 kwam ds. E.W.King (van de Free Church of Scotland) naar Tilburg. Hij heeft er tot 1885 mogen werken. Door een ernstige ziekte overleed hij in 1885 in Tilburg. Ondertussen had de classis te Genderen besloten om het evangelisatiewerk in Tilburg uit te breiden in de regio. In 1878 werd een ‘Commissie voor inwendige zending van Noord-Brabant en Limburg’ in het leven geroepen, met de standplaats: Tilburg. In 1885 werd ds. C.C.A.L. John bevestigd als zending-leraar voor de provincie Brabant. De gemeente te Tilburg met 40.000 inwoners, had +- 50 geregelde bezoekers in de kerk. Ook ds. John verliet al snel Tilburg (1887). In 1888 werd ‘bijbellezer-colporteur’ H.J. Binnema benoemd voor Tilburg. Omdat zijn kerkrechtelijke positie niet helemaal duidelijk was, werd hij bevestigd tot ‘wijkouderling’ vanuit ‘s-Hertogenbosch, voor Tilburg. Op grond van artikel 8 van de K.O. werd br. Binnema predikant en de bevestiging vond plaats op 2 juni 1892 als zendeling-leraar van Tilburg.
In 1892 besloten de synoden van de Christelijk Gereformeerde Kerken en de Nederduitse Gereformeerde Kerken samen te gaan als ‘Gereformeerde Kerken’ in Nederland. Het werkterrein werd groter en er kwamen meer zendeling-leraren voor de provincie Noord-Brabant en Limburg. De eerste kerk uit het werk van de inwendige zending ontstond in Breda. In 1893 werden daar de eerste ambten van ouderlingen en diakenen vervuld. Even later volgde Tilburg: op 18 november 1894 werden de ambtsdragers bevestigd door ds. Binnema. Deze predikant bleef de opdracht houden om in heel de provincie zijn zendingswerk te verrichten. In 1905 werd de Gereformeerde Kerk te Eindhoven-Stratum geïnstalleerd. In 1909 overleed ds. Binnema in Tilburg, vlak voordat hij een beroep had aangenomen naar Eindhoven. Ds. J. de Vries kwam in 1910 in Tilburg.
Tijdens de mobilisatie in 1914 werd Tilburg garnizoensstad en kreeg ds. de Vries de zorg over honderden gereformeerde militairen. Er werd zelfs een Noodkerk in de Nijverstraat gebouwd voor de opvang van de militairen. In 1918 werd deze lokatie opgeheven.

Door de groei van de gemeente was een nieuw kerkgebouw noodzakelijk. Op 29 november 1923 werd een nieuw kerkgebouw betrokken aan de toenmalige Enschotsestraat (nu: Molenbochtplein). Overigens werd de kerk nog steeds financieel gesteund door de classis. Door de evangelisatie-arbeid waren er ook verschillende gereformeerden in Oisterwijk gekomen. Vanaf 1930 werden daar zelfstandige erediensten gehouden, maar men bleef onder verantwoordelijkheid van Tilburg. In 1937 werd kandidaat D.C. Lonkhuijzen bevestigd als hulpprediker voor Oisterwijk. Het is helaas van korte duur geweest. In 1940 werd door vertrek van gemeenteleden de kleine gemeenschap opgeheven.

Het werk in Tilburg en Breda breidde zich uit en daarom besloten beide kerken gezamenlijk een evangelisatiepredikant te beroepen. Kandidaat M. van den Bosch werd in 1943 bevestigd voor het evangelisatiewerk in de regio.

De vrijmaking in 1944 zorgde ook in Tilburg voor een breuk. Ds. de Vries wilde zich houden aan de uitspraken van de Generale Synode (1905/1942). Enkele broeders waaronder F. Kleine Deters, Janssens en Van de Griendt waren het hier niet mee eens en zij bezochten vanaf 1946 de diensten die door ds. H. Veltman van ‘s-Hertogenbosch werden belegd. Ds. Veltman was door zijn kerkenraad afgezet. Op 31 oktober 1945 ondertekenden de geschorste kerkenraadsleden van Tilburg en ‘s-Hertogenbosch de ‘Acte van Vrijmaking en Wederkeer’. 85 gemeenteleden deden dat op 11 november 1945.
Het aantal leden van Tilburg bedroeg in 1947: 7 belijdende en 12 doopleden. De kerk van Tilburg werd te klein om zelfstandig door te gaan en viel weer onder ‘s-Hertogenbosch. Wel werden er één keer per zondag eigen godsdienstoefeningen gehouden. Het gebouw van de Hervormde Evangelisatie (‘Immanuel’) in de Gasstraat kon hiervoor worden gehuurd. Als wijkouderling werd br. W. de Jager bevestigd.

Op 1 maart 1952 werden er twee diensten per zondag gelegd. Ds. Vreugdenhil van ‘s-Hertogenbosch ging zeer geregeld voor. In 1955 besloot de classis geen classissteun aan ‘s-Hertogenbosch te verlenen voor het werk in Tilburg. Gelukkig kwam er toen steun uit de kerk van Vrijhoeve-Capelle.

In het voorjaar van 1962 kwam het verzoek van Tilburg om tot instituering te mogen overgaan. De gemeente telde toen 34 leden: 17 belijdende en 17 doopleden. Op 22 april 1962 werden de brs. H.J. Langman en M.J. van der Welle bevestigd in het ambt van ouderling en br. W.C. Colijn als diaken. Aan de Plataanstraat 62 werd op zondag in het Kruisgebouw de dienst gehouden. Omdat het daar zo klein was moest men slim zijn, zo werd het orgel en de preekstoel bij elkaar in een kist opgeborgen. In 1972 diende een mogelijk zich aan om van de aula in de christelijke ‘Prins Bernardschool’ als kerkzaal te gebruiken. Wederom was het behelpen met ruimte, zo werd de hele inventaris in een bezemkast gestopt. In de jaren ’80 heeft de gemeente geholpen om een locatie te vinden en zo vond men
het kantoorgebouw van een oude (en reeds gesloopte) textiefabriek. Na enige inspanning is de locatie omgebouwd tot kerk. Zondag 21 februari 1988 werd de eerste eredienst aan de Diederikdreef 14 gehouden. Een bijzondere gebeurtenis!

De gemeente groeide. Met name het aantal studenten nam toe, onder andere als gevolg van de oprichting van Vegetist (de VEreniging GEreformeerde TIlburgse STudenten) in 1984. Toen telde de gemeente 76 leden (46 belijdende en 30 doopleden).
Er kwam steeds meer het verlangen naar een eigen predikant. In 1992 telde de gemeente 77 belijdende en 47 doopleden en er was een gestage groei waar te nemen. Op de classisvergadering van 2 december 1993 en op de Particulier Synode van Zeeland, Noord-Brabant/Limburg van 28 mei 1994 werd (financiële) steun toegezegd, waardoor het mogelijk werd om een predikant voor Tilburg te gaan beroepen. Vanaf augustus 1994 is het beroepingswerk gestart met het doel een kandidaat/ predikant met affiniteit op evangelisatiegebied te zoeken voor Tilburg.

Op 21 januari 1996 werd kandidaat K.D. Smit als eerste predikant van de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt te Tilburg bevestigd door ds. Jac. Kruidhof. Na 34 jaar heeft de gemeente weer een eigen herder en leraar.

Sinds 2007 is Elso Venema de voorganger van de Ontmoetingskerk in Tilburg.

Meer weten?

Adres: Diederikdreef 14
Website: www.ontmoetingskerktilburg.nl